Deutsch
English
中文
Danish
Eesti
Español
Suomi
Français
Italiano
日本語
한국
Nederlands
Norge
Polski
Portugues
Русский
Svenska
Türkçe
العربية
Romanesc
български
Pomnik szczególnego rodzaju
Kamienie pamięci
Projekt „Stolpersteine”, zainicjowany w 1993 roku przez kolońskiego artystę Guntera Demniga, jest największym zdecentralizowanym pomnikiem na świecie. Około 55 000 betonowych prostopadłościanów o boku dziesięciu centymetrów, z mosiężną tabliczką i inskrypcją, upamiętnia ofiary nazistowskiej tyranii – obecnie w ponad 1600 miejscach w Niemczech oraz w 20 krajach Europy. W samym Hanowerze ułożono dotychczas 330 kamieni pamięci w ponad 100 różnych miejscach na terenie całego miasta.
Te kamienie przed drogerią przy Lister Meile przypominają o losie ludzi, którzy niegdyś tu mieszkali.
„Człowiek zostaje zapomniany dopiero wtedy, gdy zapomniane zostaje jego imię”
Kamienie pamięci to projekt artystyczny dla Europy, jak wyjaśnia Gunter Demnig na swojej stronie internetowej www.stolpersteine.eu, „...który podtrzymuje w świadomości narodowej pamięć o wysiedleniu i zagładzie Żydów, Romów, osób prześladowanych politycznie, homoseksualistów, Świadków Jehowy oraz ofiar eutanazji”. Betonowe kamienie i mosiężne tabliczki pamiątkowe są wytwarzane wyłącznie ręcznie w warsztacie Demniga w Künstlerhof Berlin-Buch (440 sztuk miesięcznie), a inskrypcje zawierają imię i nazwisko, rok urodzenia oraz losy poszczególnych ofiar nazizmu. Gunter Demnig zazwyczaj osobiście układa kamienie pamięci w chodniku – i w miarę możliwości – bezpośrednio przed ostatnim domem, który ofiara wybrała sobie z własnej woli. „Człowiek jest zapomniany dopiero wtedy, gdy zapomniane jest jego imię” – ten cytat z Talmudu, jednego z najważniejszych dzieł judaizmu, jest mottem europejskiego projektu kamieni pamięci Demniga.
Po ułożeniu kamienie pamięci stają się własnością miasta lub gminy; za 120 euro każdy może objąć patronat nad wykonaniem i ułożeniem kamienia pamięci (pisemne wnioski przyjmują: projekt „Kultura pamięci” stolicy kraju związkowego Hanower oraz Niemiecko-Izraelskie Towarzystwo w Hanowerze). Na przykład hanowerski magik i artysta estradowy Detlef Simon, znany jako Desimo, objął patronat nad kamieniem pamięci przed domem przy Limmerstraße w dzielnicy Linden-Nord. Upamiętnia on iluzjonistę Ernsta Schünemanna, który 14 lutego 1941 roku, w wieku zaledwie 44 lat, zmarł na ciężkie zapalenie płuc, prawdopodobnie z powodu nieludzkich warunków panujących w więzieniu w Hameln.
28 nowych kamieni pamięci
20 listopada 2015 roku Gunter Demnig położył na terenie Hanoweru 28 nowych kamieni pamięci – między innymi dwa przy ulicy Waldhausenstraße 5 w dzielnicy Döhren-Wülfel, upamiętniające hanowerskiego dadaistę i artystę merz Kurt Schwittersa oraz jego syna Ernsta Schwittersa. Szczegółowa lista wszystkich lokalizacji kamieni pamięci w Hanowerze (stan na 7 stycznia 2016 r.) jest dostępna do pobrania w formacie PDF tutaj: http://www.hannover.de/Media/01-DATA-Neu/Downloads/Landeshauptstadt-Hannover/Kultur-Freizeit/Erinnerungskultur/Stolpersteine/Verlegte-Stolpersteine-in-Hannover-nach-Stadtbezirken
Cyfrową mapę miasta z zaznaczonymi kamieniami pamięci można znaleźć pod adresem www.hannover-gis.de/GIS/?thema=37.
Ślad w krajobrazie miejskim
Przeszkody
Do tej pory w obrębie miasta Hanoweru położono 506 kamieni pamięci poświęconych ofiarom nazizmu w miejscach, które same wybrały jako swoje ostatnie miejsce zamieszkania...
czytać.jpg)