Evren üzerine bir röportaj

Einstein@home

Fizikçi Bruce Allen, araştırmalarında tam anlamıyla tüm evrene odaklanıyor.

2005 Einstein Yılı’nda “Einstein@Home” projesini hayata geçirdi. Şu kadarını söyleyelim: Uzaydan gelen sinyalleri yakalamayı ve sürekli yerçekimi dalgalarını aramayı hedefliyor. Allen, Hannover’deki Max Planck Yerçekimi Fiziği Enstitüsü’nün (Albert Einstein Enstitüsü) müdürüdür.

En önemli hedef nedir?

Dönen bir nötron yıldızından gelen ilk yerçekimi dalgasını kaydetmek istiyoruz. Eylül 2015’te keşfedilen yerçekimi dalgaları, birleşen iki kara delikten kaynaklanıyordu; şimdi ise bir sonraki adımı atmak istiyoruz.

Einstein@Home neyle ilgilidir?

Dünyanın dört bir yanındaki insanların bilgisayarlarının gücünü kullanarak, uzayda dönen nötron yıldızlarından gelen sinyalleri tespit etmek istiyoruz. Uydu ve teleskoplar bu verileri toplar ve bilgisayarların birleştirilmiş gücü sayesinde, bu verilerde bulunan zayıf sinyaller tespit edilebilir. Bu, belirli bir şekle sahip bir kum tanesini bulmak için sonsuz sayıda kum tanesini taramaya benzer. Bunun için muazzam bir hesaplama gücüne ihtiyacımız var. Yüksek performanslı bir bilgisayar son derece pahalıdır, bu nedenle Einstein@Home ile çok sayıda bilgisayarın gücünü birleştiriyoruz. Bir araya geldiklerinde, dünyanın en hızlı 20 ila 30 bilgisayarı kadar güçlü oluyorlar. Alınan veriler, evreni daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor.

Nötron yıldızları nasıl aranır?

Nötron yıldızları küçük ve son derece yoğun yapılarıdır – bir çay kaşığı nötron yıldızı, koca bir dağın kütlesine eşittir. Çapları bazen sadece 20 kilometreye ulaşır ve çok hızlı dönerler. Düzenli aralıklarla ışık huzmesi yayan bir deniz feneri gibi, yerçekimi dalgaları, gama ışınları ve radyo dalgaları yayarlar. Uydular ve teleskoplar bu verileri yakalar ve katılımcıların bilgisayarları, verilerde gizli olan zayıf sinyalleri tarar. Alınan veriler sayesinde nötron yıldızlarının yerini tespit edebiliriz. Bir nötron yıldızı tespit eden her katılımcıya bir sertifika verilir.

Katılımcılar nereden geliyor?

Birleşmiş Milletler’in 193 üye ülkesinin tamamından yaklaşık yarım milyon kişi Einstein@Home projesine katkıda bulundu. Katılımcıların çoğu ABD’den geliyor; ikinci ve üçüncü sırayı ise Almanya ve Birleşik Krallık alıyor.

Einstein@Home ne kadar başarılı?

Projenin başlangıcından bu yana, gama ışınları ve radyo dalgalarını kullanarak yaklaşık 100 yeni nötron yıldızı tespit ettik. Ne yazık ki, 14 yıl boyunca henüz tek bir nötron yıldızından gelen yerçekimi dalgası kaydetmedik. Bu çok yazık, çünkü asıl hedefimiz bu. Yerçekimi dalgaları bize, örneğin bir nötron yıldızının iç yapısının nasıl olduğu hakkında bilgi verebilir. Bu, astronomi ve nükleer fizik araştırmaları için çok heyecan verici bir konu.

Zorluklar nelerdir?

Projeye uzun vadeli katılımcılar bulmak en zor olan kısımdır. Başlangıçta pek çok kişi Einstein@Home’dan heyecan duyar – özellikle de katılım çok kolay olduğu ve sonrasında rahatça arkanıza yaslanıp bekleyebileceğiniz için. Ancak bu sayılar hızla azalır: örneğin güncellemeler nedeniyle ya da bir katılımcının yeni bir bilgisayar satın alması gibi nedenlerle. Oysa araştırma hedefi açısından, verileri uzun bir süre boyunca toplamak önemlidir.

Dünya çapında benzer projeler var mı?

Benzer bir formata sahip en tanınmış projelerden biri SETI@home'dur. Katılımcılar, Dünya dışındaki akıllı yaşamın izlerini bulmak için internete bağlı bilgisayarlarını bir araya getiriyorlar.

İlginizi çekti mi? Einstein@Home'a katılmak çok kolay: https://einsteinathome.org/de/home