Tien geheimen uit Hannover

De verborgen vrijmetselaarssymbolen in de tuin van Hinübers

De Hinübersche Garten in Marienwerder, aan de noordwestelijke rand van Hannover, werd rond 1767 aangelegd naar de ontwerpen van Jobst Anton von Hinüber en behoort tot de vroegste landschapsparken in Duitsland. Het park, idyllisch gelegen tussen het klooster en de oever van de Leine, werd ontworpen door de voormalige voorzitter van de in 1746 in Hannover opgerichte vrijmetselaarsloge "Friedrich zum weißen Pferde", naar het voorbeeld van Engelse landschapstuinen, en voorzien van betekenisvolle spreuken en symbolen van de vrijmetselaars. Niet alle zijn bewaard gebleven, en sommige moeten nog ontdekt worden.

Wie of wat zijn de vrijmetselaars?

Vrijmetselaars zien zichzelf als een gemeenschap van mensen die hun eigen handelen en hun omgang met zichzelf en de omgeving afstemmen op de morele normen van vrijheid, gelijkheid, broederschap, tolerantie en menselijkheid. "Het doel is hierbij een gesterkt karakter en, zowel in figuurlijke als concrete zin, een beter mens te worden", zoals de Bruderschaft der Freimaurer e.V. met zetel in Berlijn op haar eigen website verklaart en toevoegt: "De symbolen die in de vrijmetselarij worden gebruikt, zijn verbonden met de steeds terugkerende oproep om voortdurend na te denken over zichzelf en de eigen relatie tot anderen."

Spreuken beschrijven de bestemming van de mens

Grote steen met metalen plaat — Herdenkingssteen in de Hinübersche tuin.

Waar zou je beter tot jezelf kunnen komen dan in de natuur of in een park dat speciaal daarvoor is aangelegd? Op meer dan 30 bijzondere plekken in "zijn" tuin, die destijds nog zo’n 40 hectare groot was, liet Jobst Anton von Hinüber vrijmetselaarsborden met spreuken plaatsen. Uit de Brochure "De tuin van Hinübers" Uit de afdeling Milieu en Stadsgroen van de hoofdstad Hannover blijkt dat veel daarvan in het Engels waren opgesteld. Een pamflet uit 1777, geschreven door een anonieme auteur, onthult iets meer over de spreuken in de Hinübersche Garten: "Net zoals deze tuin in alle opzichten is aangelegd volgens de Engelse opvatting van de natuur, zo is dat ook het geval bij de keuze, de aard en de stijl van de inscripties. Het zijn korte, bezinnende spreuken die verwijzen naar de bestemming van de mens, het verstrijken van de tijd, de verhouding tussen tijd en eeuwigheid, de redelijkheid in zinnelijke genoegens en het gebruik van echte levenswijsheid; kortom, ze hebben over het algemeen een serieuze, filosofische en morele inhoud." Negen van deze spreuken staan sinds 2013 weer in het park, op speciaal daarvoor vervaardigde sokkels. Het is aan de oplettende wandelaar om ze te ontdekken.

Symbolen wijzen de zoeker de weg

Letters in een weiland — Kunstinstallatie "Humaniteit" van Atelier LandArt

De symbolen van de vrijmetselaars in de Hinübersche tuin springen daarentegen meteen in het oog. Hoewel dat niet altijd en overal het geval is. Niet te missen zijn de historische gedenkurnen in de buurt van het voormalige ambtenarenhuis bij het klooster (ter ere van Gerlach Adolph Freiherr von Münchhausen 1688-1770), op de weg naar de "Hexenturm" (ter nagedachtenis aan de rechtsgeleerde in dienst van het voormalige vorstendom Calenberg, Julius Melchior Strube 1725-1777) en op een kleine heuvel aan de rand van het bos (ter nagedachtenis aan de geheime raadsheer en staatsminister van Hannover, Burchard Christian von Behr 1714-1771).

Monument omringd door bomen op een weide — Monument voor Gerhard von Hinüber.

Ook het monument voor de zoon Gerhard von Hinüber trekt tussen de esdoorns en essen minstens evenveel de aandacht als de kunstinstallatie "Humaniteit" van het atelier LandArt midden op het groene grasveld. Minder opvallend zijn daarentegen de drie veldstenen van het zogenaamde druïdenaltaar onder een oude eik in de zuidwestelijke buurt. Volgens de vrijmetselaarsinterpretatie begint hier het inwijdingspad van de zoeker, in het symbolische verloop waarvan de leerling zich ontwikkelt tot gezel en uiteindelijk tot meester.

Goed verborgen en toch onmiskenbaar

Al van veraf goed te herkennen is de zogenaamde "Hexenturm" – een kunstmatige ruïne op een heuvel in het bos in het noordoosten van de Hinübersche Garten. Hier eindigt het inwijdingspad van de zoekenden met het behalen van de meestergraad, waarbij de ruïne symbool staat voor de vergankelijkheid en de eigen sterfelijkheid. Buiten het gezichtsveld staat ten slotte de obelisk op de 65 meter hoge Glockenberg in het noordelijke deel van de tuin, aan de andere kant van de Garbsener Landstraße. "De vrijmetselarij ziet in de obelisk een symbool voor het leven. Zonder zon zou er geen leven op aarde zijn. In de vrijmetselarij staat de obelisk voor de verbinding van de 'Grote Bouwmeester van alle werelden', zoals de vrijmetselaars het goddelijke principe noemen, met de aarde. De zichtas van de obelisk naar de Hexenturm symboliseert dus ook dat aan het einde van het leven de dood staat", zoals de brochure "Der Hinübersche Garten" van de afdeling Milieu en Stadsgroen van de hoofdstad Hannover informeert. Welke andere vrijmetselaarssymbolen er nog meer in de Hinübersche Garten te vinden zijn, laten we graag over aan de geïnteresseerde ontdekkingsreiziger. Eén laatste verborgen symbool willen we hier echter nog meegeven: de obelisk, de Hexenturm en het Amtmannhaus vormen samen een gelijkzijdige driehoek – het herkenningsteken van de vrijmetselaars.