Actief aan het water

Würmsee

Het Würmmeer in Kleinburgwedel nodigt uit tot een ontspannen wandeling over het belevenispad met zijn acht LandArt-stations.

"Er zit dynamiek in, het meer verveelt gewoon nooit." Dat zeggen bezoekers die langs de oever van het kleine meer lopen, gelegen in het noorden van de regio Hannover. Het is de Würmsee bij Kleinburgwedel, die uitnodigt tot een ontspannen wandeling door groen en blauw. Hier vinden ze frisse lucht, observeren ze de vlucht van de libellen en horen ze de roep van de kruiskikker. Acht stations van het belevenispad bieden daarbij de beste afwisseling.
Ligstoelen, houten steigers en zwemfiguren – een terugkeer naar de jaren twintig.

Toeristische traditie in Kleinburgwedel

De toeristische traditie van het meer, met zijn gouden jaren twintig, komt bij het eerste station weer tot leven. Daar nodigen twee ligstoelen op een houten steiger uit tot een pauze met uitzicht op het meer. Modieus geklede figuren op ware grootte staan bij de reling te wachten. Bij de badende nimf met zonnehoed voegt zich een man met een fototoestel, die natuurlijk alleen het meer in het vizier heeft. Jongeren die klaar zijn om te gaan zwemmen, kijken in de verte. Op de voorste plank van de steiger, direct voor het water, staat in lichtblauw gegraveerd: „Vakantiegroeten van de Würmsee.“ De ideale plek voor een selfie. Ook daar is aan gedacht.
Een ooggetuige herinnert zich met een brede glimlach die dagen aan de Würmsee: „We zaten vaak met z'n tweeën iets verder van het meer af achter de struiken en ‚verloofden ons‘, zo noemde men dat toen.“ Tegenwoordig zou zwemmen en zeker varen onverenigbaar zijn met de bescherming van de zeer soortenrijke en gevarieerde vogelwereld.

Gasten pompen zelf water

Waterpeilindicator op de metalen steiger

De bezoekers gaan zelf aan de slag: bij een station kunnen ze zelf water oppompen met drie zwengelpompen in verschillende kleuren. Het stroomt als regenwater uit een wolk uit de lucht naar beneden, het stroomt op natuurlijke wijze als grondwater dicht bij het oppervlak de meer in, of het komt uit de kraan. "Zo kan iedereen zelf de handen uit de mouwen steken of zijn voeten nat maken, dat schept meer verbondenheid met het meer dan wanneer er alleen maar borden zouden staan", beschrijft Frank Nordiek een deel van het concept. Hij heeft samen met Wolfgang Buntrock van Atelier LandArt in Hannover het belevenispad gecreëerd.
De schommelende waterstand speelt bij een ander station een belangrijke rol. De twee landschapskunstenaars ontwierpen met terrasvormige roosters aan de oever een wereldprimeur: de beloopbare waterpeilmeter. Daar is niet alleen de huidige waterhoogte op borden af te lezen, maar kan men ook op het rooster op blote voeten het water in gaan of op het droge blijven staan.

Extreme weersomstandigheden, alsof je ze door een vergrootglas bekijkt

De wisselende waterstand heeft naast de genoemde nadelen ook zijn voordelen: wat een half jaar geleden tijdens de droogte nog een punt van kritiek was – het gebrek aan water – is nu, bij een hoge waterstand na de vele regen in maart 2020, veranderd in een prachtig natuurspektakel. "Alsof we door een vergrootglas kijken, zien we aan de Würmsee de steeds sterker wordende extremen van ons weer", benadrukt Wolfgang Buntrock en voegt eraan toe: "Het is momenteel fantastisch aan het meer! Met het hoge waterpeil is het een heel andere ervaring."

Hoe het allemaal begon

In 2016 ging de revitalisering van het meer van start. Er werd struikgewas verwijderd en slib afgevoerd. Het doel was om het meer weer toegankelijk te maken. Een ander doel was om direct aan de oever informatie te verstrekken over het meer, zijn geschiedenis en de fauna.
De bezoekers die in een onderzoek werden ondervraagd, gaven duidelijk aan wat ze wilden: ze wilden een rondje om het meer lopen, de natuur bekijken, koffie drinken en een uur of twee aan het meer doorbrengen. Ze houden van de afwisseling tussen bos en water, de waterlelies, het gekwaak van de kikkers, de eenvoud en de frisse lucht. Vroeger kon je er boten huren en was zwemmen toegestaan, maar dat is al lang niet meer mogelijk. Door het sterk schommelende waterpeil ontstaat het ene jaar een groot moddergebied, het andere jaar staat het water een halve meter hoog.

Drie ‘veeneters’ wekken de nieuwsgierigheid

Niet ver van het begaanbare waterpeil herinneren drie rode stalen beesten aan het veenrijke verleden. Dit zijn de „Torffresser“. Bij een hoger grondwaterpeil staan ze met hun poten in de veenresten van een natte biotoop die niet betreden mag worden. Maar de opvallende sculpturen van ongeveer drie meter hoog zijn door hun rode kleur goed te herkennen vanaf het pad. De kleur, die aan het begin van de planning nog controversieel was, werd uiteindelijk geaccepteerd. "We vonden daar toevallig een eikel die bijna dezelfde rode kleur had", herinnert Frank Nordiek zich.

Waterfauna te zien als stalen modellen op de boot

Over de vogelwereld waren er altijd al voldoende waarnemingen beschikbaar. Bij de waterfauna lag dat echter anders. Om hier niet met algemeenheden te hoeven werken, is er samen met een deskundige van de lagere waterautoriteit een kleine inventarisatie uitgevoerd. Enkele van de vastgestelde soorten worden in een volgend station gedocumenteerd. Ook hiervoor bedachten de landschapskunstenaars iets passends: aan het einde van een steiger, gebouwd van zijdelings verspringende planken, dobbert een bootje in het water. Daar zijn stalen modellen van eendagsvliegen, waterscorpioenen, gelbrandkevers of muggenlarven aan vastgelast. Ook dat heeft een hoge belevingswaarde. Vooral omdat je vanaf de steiger prachtig in de avondzon kunt turen. Met een beetje geluk zweeft er nog een ijsvogel door het beeld. Pirolen, die dol zijn op vochtige zachthoutmoerassen, vinden in de buurt ook een schuilplaats. Een indrukwekkend schouwspel bij laag water zijn de talrijke blauwe reigers, die het voedsel in de vorm van de vele vissen als op een gouden schaal voorgeschoteld krijgen.
Vanaf een bankje aan de andere kant van het meer kun je daarentegen van de ochtendzon genieten, en meer nog: het bosrijke vogeleiland dat je vanaf daar ziet, siert de Würmsee. De blik valt bovendien op drie hooggelegen woningen die de kunstenaars in de oeverzone hebben gebouwd. Wie zou er in de zeven meter hoge nesten willen wonen? “Dat laten we volledig over aan de fantasie van de toeschouwer”, legt Frank Nordiek uit. “Zeker is alleen: er is meer om ons heen dan we kunnen zien of horen.”

Op een bankje in gesprek met de dieren

Ook een ander station is indrukwekkend. Daar zitten (als stalen figuren) een vos en een haas naast je op de bank. Je blik valt ook op reigers, padden en ijsvogels. Het thema is de vraag: wat heb ik nodig om te leven? De mens: minder dan hij denkt. Het dier: meer dan het heeft. Zo kan iedereen zichzelf afvragen: hoe ziet mijn ecologische voetafdruk eruit? Wat kan er in mijn dagelijks leven veranderen? Hoe dragen mijn gewoontes ertoe bij dat alles zo blijft? Moet het zo blijven? Wat blijft er over?